In de retraites bij het Centrum voor Tantra (waar ik sinds 2007 studeer en sinds 2015 trainer ben) heb ik heel wat miraculeuze dingen zien gebeuren met deelnemers aan onze retraites. Soms lijkt het net alsof er een heel nieuw iemand in de zaal zit aan het einde van zo’n week: onherkenbaar stralend, gevoelig, aanwezig en vol zin in het leven.

Ooit kwam ik op een festival een deelneemster tegen die een paar maanden daarvoor in een groep bij ons had gezeten. Ze stormde op me af en vertelde met tranen in haar ogen dat ze spontaan twintig kilo was afgevallen na haar introductieweek. Geen dieet, niks. Gewoon gelukkig met het leven.

En zo zijn er honderden, misschien wel duizenden voorbeelden van deelnemers die zomaar een enorme ballast lijken los te laten, die ze daarvoor alsmaar met zich meesleepten. Voor wie allerlei blokkades vanzelf weg blijken te zijn gesmolten.

Inclusief ikzelf trouwens. Misschien was het bij mij aan de buitenkant niet zo zichtbaar als bij die dame van het festival, maar intern lijkt mijn wereld wel 180 graden gedraaid. Voor ik aan Tantra begon, ervoer ik het leven als grauw, saai, alsmaar hetzelfde. En dat terwijl ik officieel leuk werk had in de flitsende kunstscene! Toch voelde het leven voor me alsof ik naar een film keek die aan me voorbij trok. Alsof ik niet echt mee deed.

Al na mijn eerste week had ik een helder beeld over hoe ik veel meer ín het leven kon stappen. Na een aantal jaren van beoefening voelde ik meer en meer hoe ik zelf richting gaf aan mijn leven. Niet door hard te werken, trouwens. Nee; juist door steeds meer los te laten en heen te stromen waar ik als vanzelf heen bleek te willen stromen. (lees hierover verder in dit artikel)

Is Tantra hetzelfde als therapie?

We krijgen vaak enthousiaste en ontroerende mailtjes van deelnemers na hun introductieweek. Daarin lezen we regelmatig dingen zoals ‘Wat in jaren van therapie niet lukte, ging in een paar dagen vanzelf’ of: ‘Dit scheelt tien jaar therapie’.

En de effecten van Tantra en therapie zijn soms inderdaad behoorlijk vergelijkbaar. Althans; als we spreken over lichaamsgerichte therapie – die de laatste twintig, dertig jaar steeds meer aan terrein wint ten opzichte van cognitieve therapie. Door cliënten te helpen om te leren luisteren naar de signalen van hun lichaam, boeken therapeuten fantastische resultaten. Zelfs bij zeer ernstig trauma.

Ik denk persoonlijk dat therapie hierdoor steeds meer op Tantra is gaan lijken. Er is trouwens een grote wederzijdse interesse: veel therapeuten belanden vroeg of laat bij ons in een retraite. Al onze trainers zijn ofwel zelf therapeut ofwel zeer geïnteresseerd in lichaamsgerichte therapeutische werkvormen. Wat er werkt, integreren we met veel plezier in onze programma’s.

Ik zie het therapeutische proces – waarin je meer gaat begrijpen over je wonden, je eigen specifieke ego structuur en je psychologie – als belangrijk voor je spirituele groei. Je wil namelijk je spirituele ervaringen kunnen integreren in je leven. Want wat heb je aan die extatische spirituele ervaringen, waarin je ziet dat alles één is en verbonden… als je het thuis niet voor elkaar krijgt om iets van die verbinding ter ervaren?

Het overgrote deel van je leven besteed je niet in een retraite, maar ben je aan het werk, aan het zorgen voor je kinderen of in contact met je geliefde(n). Dáár is waar je wilt voelen dat je bent gegroeid.

Even terug, want laten we beginnen bij het begin met de vraag:

Over Marije

In 2007 was ik drie jaar samen met mijn geliefde Jeroen, toen we een introductieweek deden bij het Centrum voor Tantra. Nu zijn we beiden als trainer verbonden aan dit gerenommeerde instituut. Ik krijg zo vaak de vraag ‘Kunnen wij ook privé kennismaken met Tantra?’, dat ik de Avonden vol Aandacht ben gaan geven. En daar ben ik heel blij mee, want ik vind het heel erg leuk om zo dichtbij te werken.

Op zoek naar een goede lichaamsgerichte therapeut?

Hieronder vind je een rijtje therapeuten met wie ik zelf ervaring of in wie ik veel vertrouwen heb. Ze hebben allemaal ruimschoots ervaring met Tantra en ander spiritueel werk.

Paola van der Hulst (Hilversum & Rotterdam), Robijn den Hertog (Amsterdam), Martina GijsbersJan Willem Roos (Almere),  Viram VerberkMarie Le Mahieu (Herwijnen), Eef Hengst (Leiden), Marije Klumpes (Haarlem), Anna Drenth & Hanneke Oey (Utrecht)

Wat is spirituele groei?

Ok. Daar is een korte inleiding voor nodig en die begint bij je kindertijd.

Een baby ervaart geen enkel verschil tussen dat wat in hem gebeurt en wat buiten hem is. Dat noemen we non-differentiatie. Er is geen verschil tussen zijn eigen sensaties en emoties en die van zijn moeder. Kleine kinderen (tot ze ongeveer een jaar of vier zijn) verkeren regelmatig in wat we een ‘essentiële staat’ noemen: een ervaring van éénheid en onafgescheidenheid.

Stel je voor dat de moeder van de baby het bijvoorbeeld lastig vind om zo continu beschikbaar te zijn voor haar kindje. Ze gaat zich akelig of boos voelen telkens als de baby aandacht wil. Het kindje voelt dit haarfijn aan, zelfs als z’n moeder er niets over zegt.

Omdat het kind zo afhankelijk is van z’n ouders, is er maar één conclusie die het kan maken. Dat is: ‘ze wil me niet, dus er zal wel iets mis zijn met mij’.

Om onszelf te beschermen tegen de enorme, ondraaglijke pijn van zo’n conclusie, hebben we een prachtige, wonderbaarlijke mogelijkheid gehad. We hebben allemaal, zonder onderscheid, een ego gecreëerd.

Je zou het ego kunnen omschrijven als een krampachtige structuur, speciaal gemaakt om pijn te vermijden. Je creëert spanning in je lichaam en die spanning werkt als een soort van harnas. Je wordt een beetje harder, zodat de pijnlijke ervaringen niet meer zo binnenkomen. Als je heel veel pijnlijkheid hebt meegemaakt in je jonge leven, kan het zelfs voelen alsof je een heel kasteel om je heen hebt opgetrokken. Met een brede slotgracht en metersdikke muren (met schietgaten!).

Het leven raakt je niet meer, en jij trouwens het leven ook niet.

Nou heeft het ego een slechte naam gekregen – en niet alleen in spirituele kringen.
Maar kijk eens wat het voor je heeft proberen te doen! Dit prachtige, precies op jouw situatie toegeruste construct is er 100% aan gecommitteerd om het leven minder akelig te maken voor je. En dat heeft fantastisch gewerkt; je hebt je jeugd overleefd. Het is denk ik belangrijk om dit deel van jou te erkennen voor wat het heeft gedaan, en het niet zomaar bij het grof vuil te zetten.

In Tantra erkennen we zelfs dat het ego noodzakelijk is voor je spirituele ontwikkeling. Het ego helpt je namelijk om te onderscheiden. Bijvoorbeeld om te het verschil te ervaren tussen wat in je en wat buiten je plaats vindt. Ook om het verschil te kunnen weten tussen een gedachte, een emotie of een fysieke sensatie, heb je het onderscheidend vermogen van je ego nodig.

Door je ego kan je je ervan bewust zijn dat je bewust bent. Een baby die alsmaar in een staat van éénheid uithangt, kan dat niet. Die heeft geen zelf-reflecterend vermogen.

Nou heeft het ego ook weer niet voor niks een slechte naam gekregen. Het maakt dat je die staat van éénheid, waar je als klein kindje mee in contact was, niet meer ervaart. Je bent niet meer één met het goddelijke, maar een afgescheiden entiteit. Niet ‘gewoon een beetje’ afgescheiden trouwens… het kan soms zelfs voelen alsof je een klein, kwetsbaar eilandje bent in een totaal overweldigende, vijandige wereld.

Op een gegeven moment in je leven ga je jouw ego harnas ervaren als te beperkend. Bijvoorbeeld op het moment dat je telkens weer in dezelfde shit belandt met je partner. Er komt een crisis en je gaat op zoek naar iets wat je daarbij kan helpen. Bijvoorbeeld therapie of Tantra.

Wat gebeurt er als je groeit?

Op een gegeven moment in je leven ga je jouw ego construct ervaren als beperkend. Het is alsof je een te krappe jas aan hebt. Meestal komt dat besef samen met, of in de vorm van een crisis. Bijvoorbeeld in je relatie of in je werk. Een bepaalde situatie wordt onhoudbaar voor je. Je realiseert je dat je niet voldoende bent uitgerust om er verandering in te brengen. Dan ga je op zoek naar iets of iemand die je kan helpen. Misschien ga je een therapie volgen, een cursus mindfulnes doen of schrijf je je in voor een Tantra week.

Groei betekent dat je je gaat openen. Je opent je voor nieuwe inzichten, nieuwe gevoelens, nieuwe mogelijkheden. Op het moment dat je je opent, open je je niet alleen voor de schoonheid en de goedheid van het bestaan. Je opent je ook voor alle krampachtigheid die ligt opgeslagen in je ego structuur. Je gaat zien wat je allemaal hebt gemaakt van jezelf en de wereld om je heen.

Spiritueel werk kan daarom, zeker in het begin, voelen als een ‘mixed blessing’. Het is enerzijds heel bevrijdend om te zien wat er allemaal vlak onder de oppervlakte verborgen zat. Iets in ons hart houdt heel erg van de waarheid en zal daar blij van worden.

Tegelijkertijd is het soms ook zo akelig om te zien hoe afgesneden je bent geweest. Hoeveel pijn er nog is, die je al die tijd geprobeerd hebt niet te voelen.

Voelen én aanwezig blijven

In Tantra beoefen je om je vrije stroom meer toe te laten: precies dat wat je ego probeert te voorkomen. En terecht, trouwens. Het ís ook spannend om al die dingen te gaan voelen. Daarom is een groot deel van onze beoefening ook gericht op het vergroten van je aanwezigheid en bewustzijn.

Maar samen met de vriendelijke kracht van je aanwezigheid kan je echt leren om de pijnlijkheid van het bestaan eenvoudig te nemen zoals het zich aandient. Om je boosheid, verdriet of onmacht te ervaren zonder dat je er mee down gaat of ze hoeft uit te acten op anderen of de wereld om je heen.

De intensiteit van je ervaringen wordt zeker niet minder sterk naarmate je groeit. Maar je kan het wel steeds beter hebben. ‘It hurts you more, but it bothers you less’, zei een therapeut laatst.

Groei vindt plaats door therapie te volgen, door te mediteren, mindfulness of Tantra te beoefenen – of iedere andere stroming te volgen die je in een veilige setting net buiten je comfortzone brengt. Maar groei vindt ook plaats zonder dat je ook maar iets doet in die richting. Je zal bijvoorbeeld ook merken dat je groeit door van baan te veranderen, door een kind te krijgen, door het samenzijn met je geliefde, doordat iemand in je omgeving sterft…

Het hele leven is één doorgaand proces van groei, of je nou iets doet om dat proces te versnellen of niet.

Is er wel iets te verbeteren?

Tantra is geen therapie. Het is een spiritueel pad – en dat gaat verder of voorbij aan therapie.

In therapie is er een doel. Als je naar een therapeut gaat, kom je daar om iets op te lossen wat je dwars zit in je leven. Samen werk je toe naar een situatie waarin je dit aspect van je leven weer goed kan ‘handelen’. Soms betekent dat dat je een steviger zelfbeeld creëert: een steviger ego construct, waarmee je beter kan functioneren in de maatschappij.

In Tantra proberen we niets op te lossen. We zien ieder mens als al helemaal precies goed, helemaal heel. Je hoeft niks te verbeteren aan jezelf omdat je al goddelijk bent. Dat is niet iets wat je direct ‘weet’ als je Tantra gaat doen. Het is iets wat je na een tijdje waarschijnlijk vaker en vaker zult gaan ervaren.

De weg daar naar toe? Die ligt in alles wat jij, god, ervaart.

Ardhaneswara - Atelier Aandacht

Tantra leert je om die ervaring precies te nemen zoals ze zich voordoet. Om er voluit ‘ja’ te zeggen. Je leert ‘ja’ zeggen tegen je liefde, inspiratie, schoonheid en straling, maar ook tegen je kramp, verdriet en woede. We zien namelijk al onze ervaringen als potentiële toegang tot het goddelijke. (Het is trouwens een misverstand dat het makkelijker zou zijn om ‘ja’ te zeggen tegen je liefde dan tegen je woede, maar dat is weer een ander verhaal:-)

Als je leert hoe je dit kan doen, dan ga je op een gegeven moment je ego meer zien voor wat het is. Namelijk niet als een realiteit, maar als een construct; iets wat je zelf hebt bedacht. Je gaat ook ervaren hoe veel van je energie er mee is gemoeid om het in stand te houden.

Een goede Tantra leraar helpt je om er nieuwsgierig naar te zijn en er alles over te voelen wat er te voelen valt. Als je voldoende veiligheid, steun en vertrouwen ervaart en het lukt je om te ‘blijven’, dan zal je merken dat je ervaring onvermijdelijk verandert. Ze wordt ruimer, vriendelijker, warmer. Onvermijdelijk.

Witte Tara - Atelier Aandacht

Terug in je essentiele staat

Soms, als ineens een deel van je identificatie met je ego losraakt of smelt, dan val je even terug in de staat van éénheid waarin je als kindje zo veel tijd hebt doorgebracht. Je voelt je één met het goddelijke, onafgescheiden.

Een Tantra leraar kent, als het goed is, die staat in zichzelf. Hij zal je daar, op die prachtige plek, ontmoeten en je spiegelen in je goddelijkheid.

Dit zou zich natuurlijk ook zomaar kunnen voordoen tijdens een therapeutische sessie. Daarom is het, denk ik, heel belangrijk dat een therapeut er zelf ook ervaring mee heeft. Anders zal hij deze staat niet in jou kunnen herkennen, laat staan je daar echt ontmoeten.

Krijg je interesse in het therapeutische proces? Kijk dan even bij het rijtje lichaamsgerichte therapeuten hier rechtsboven. Zij hebben allemaal ruimschoots ervaring met Tantra en het goddelijke in zichzelf.

Krijg je interesse in Tantra? In deze corona tijd kan je eigenlijk alleen maar Tantra beoefenen onder begeleiding in de setting van een privé sessie. Samen met je partner ben je van harte welkom in een Avond vol Aandacht. Wil je liever kennismaken met Tantra in een groepsretraite? Kijk dan bij het aanbod van het Centrum voor Tantra.