Het aanbod in Tantra is zó divers: er wordt van alles onder deze naam aangeboden. Van knuffelworkshops, Tantra yoga, retraites, massages tot conscious sex cursussen. Het is moeilijk om door de bomen het bos te zien, dus wat ís Tantra nou eigenlijk?

In dit artikel probeer ik een overzicht te geven van de geschiedenis en kenmerken van Tantra, tenminste: voor zover ik het op dit moment kan zien. Want ook ik ben continu in ontwikkeling en probeer alsmaar meer te leren over dit wonderbaarlijke spirituele pad.

Een Tantra 101 dus. Vragen en opmerkingen altijd welkom!
Liefs,
Marije

1. Waar komt Tantra vandaan?

Het lijkt er op dat Tantra zo’n 5.000 jaar of waarschijnlijk nog wel langer geleden ontstond in Kashmir: een afgelegen provincie in het noorden van India. Het was één van de vele geloofsstructuren die deel uit maken van het Hindoeïsme. Een door westerlingen verzonnen verzamelterm voor de duizenden godsdiensten die ooit ontstonden rondom de enorme vruchtbare vallei van de Indus rivier.

Tantra lijkt sterkt te zijn beïnvloedt door het Shaktisme: een spirituele traditie waarin het vrouwelijke werd vereerd.

En Tantra was succesvol. De beoefening ervan leek sneller te leiden richting verlichting dan de meeste andere spirituele stromingen van dat moment. Daardoor verspreidde het zich snel en beïnvloedde het ook veel andere bestaande spirituele paden. De belangrijkste hiervan is het boeddhisme: onze Dalai Lama is een Tantrayana boeddhist!

Tantra heeft een aantal periodes van grote populariteit gekend. Naar verluid trokken ooit duizenden Tantrische leraren rond in Azië: vaak als liefdespaar hun beoefening in de praktijk brengend. Zij gaven onderricht aan iedereen die dat wilde ontvangen. Rond het jaar 1100 bestond er in Azië een groot Tantrisch koninkrijk, dat zich uitstrekte over Noord Thailand, Cambodja en Myanmar. De beroemde Angkor Wat tempels zijn gebouwd door een Tantrische koning. Wist ik dat maar toen ik ze bezocht!

Maar: niet alle heersers zijn gelukkig met verlichtte, zelf denkende onderdanen. Helaas zijn er dan ook veel verhalen van hoe Tantrische beoefenaars en leraren bruut werden achtervolgd en vermoord. Daarom is Tantra lange periodes ondergronds gegaan. Beoefenaars kwamen in het geheim bij elkaar, diep in de dichte wouden waar de keurige burgers niet kwamen. Nog steeds staat het woord ‘Tantra’ in India gelijk aan ‘zwarte magie’ of ‘hekserij’. In dat opzicht verschillen India en Europa niet zo veel: ook in Nederland zijn duizenden andersdenkenden als heks op de brandstapel beland.

Angkor Wat, bij dansende yogini's
Marije (zie je mij?) in Angkor Wat

2. Hoe belandde Tantra in het Westen?

Er zijn twee redenen waardoor Tantra bekend werd in het westen. Een klein aantal Westerse geleerden verdiepte zich in de jaren 70 in het Sanskriet – een bijzondere taal die dezelfde bron heeft als onze eigen romaanse talen. Deze wetenschappers raakten onder de indruk van de grote wijsheid die zij vonden in de eeuwenoude teksten die ze bestudeerden. Een aantal daarvan kwamen voort uit de Tantrische traditie.

Sommige van hen besloten om verder te studeren aan de bron, en hadden het grote geluk om in Kashmir de laatste klassieke Tantrische meesters te ontmoeten. Deze vorm van Tantra wordt prachtig beschreven in het boek ‘Tantra Illuminated’ van Christopher D. Wallis. (Zie hier mijn blogpost over Tantra boeken)

Maar de grootste aanjager van Tantra in het Westen was Osho  – eerder bij ons bekend als Baghwan. Zijn oma was een Tantrika en hij was bij haar in de leer geweest. Osho was op veel vlakken een briljant en verlicht leermeester. Hij had een goed gevoel over wat wij Westerlingen nodig hadden, en hij wist dat over te brengen op een heel breed publiek. Helaas was hij ook een behoorlijke mafkees, zoals je kan zien in de even vermakelijke als schrikbarende Netflix serie ‘Wild Wild Country’.

Maar er zijn zeker ook veel goeie dingen voortgekomen uit Osho’s komst naar het Westen. Onder andere mijn lerares, Carla Verberk, is door hem op het pad van Tantra geraakt. Zij heeft inmiddels duizenden mensen les gegeven, én daarbij de veiligheid geboden die zo belangrijk is om je werkelijk te kunnen openen.

3. Wat kenmerkt Tantra?

In het superkort is dit de visie van Tantra: Ons hele bestaan is een uitdrukking van het goddelijke. Alles – inclusief wijzelf – is deel van een oneindig bewustzijn, een oneindige goedheid, die zichzelf wil leren kennen via het leven op aarde. De reden waarom wij onze ware natuur niet op deze manier ervaren, is doordat onze blik is vertroebeld door de versluieringen van ons ego. De beoefening van Tantra is er op gericht om ons ego pantser (dat in zichzelf niet verkeerd is, en ook onderdeel van het goddelijke) te doen smelten. Wanneer dat gebeurt, ervaren we meer verbinding, met onszelf, met anderen en de wereld. Dan kunnen we de realiteit alsmaar meer waarnemen voor wat ze in haar diepste werkelijkheid is: goddelijk.

Andere belangrijke kenmerken van Tantra:

> Alles wat het leven ons geeft, is het onderzoeksterrein van Tantra. Niet alleen ons vermogen om lief te hebben of ons bewust te zijn. Ook de dood, ook onze haat en seksualiteit: de laatste (maar zeker geen kleine) taboes van onze tijd. Tantra benadert alles, maar dan ook alles, met vriendelijke interesse. Hoe verhoudt jij je tot je eigen – onvermijdelijke – dood? En hoe zou het zijn om weer ‘back to school’ te gaan, óók als het gaat over vrijen? Om er echt aandacht aan te gaan besteden, in plaats van je er met de moed der wanhoop doorheen proberen te slaan?

> De eigen ervaring van de beoefenaar staat centraal: niet de geschriften of de dogma’s. Tantrika’s zijn geen gelovigen, maar onderzoekers. We gebruiken allerlei methodes en beoefeningen om te onderzoeken wat onze eigen persoonlijke waarheid is.

> Tantra past zich niet aan aan de maatschappelijke norm of algemeen geldende ‘waarheid’. In het oude India zeiden Tantrika’s al: vrouwen én mannen, onaanraakbaren én brahmanen kunnen verlichting bereiken. Dit leven nog zelfs! Ongehoord in die tijd, waarin vrouwen en onaanraakbaren geen enkele rechten hadden – en waarin men er trouwens ook van uit ging dat je vele levens nodig zou hebben om verlichting te bereiken.

> Van oudsher beoefenen Tantrika’s hun spirituele pad in het leven zelf. Er bestonden geen professionele Tantra leraren die ergens op een berg zaten te mediteren. Tantrika’s trouwden, kregen kinderen en oefenden een beroep uit. Een beroemd Tantra lerarenkoppel uit de middeleeuwen had bijvoorbeeld samen een business als pijlenmakers. Ik voel me gezegend met het fantastische oefenterrein van mijn gezin en mijn vak als kunstenaar.

> Anders dan veel andere spirituele stromingen, richt Tantra zich niet alleen op het vergroten van het bewustzijn maar óók op het vergroten van de vitale levensenergie. Het lichaam, haar zintuigen, haar gevoelens en sensaties: in Tantra wordt het niet gezien als een ‘illusie’, zoals sommige andere stromingen dat zien. In Tantra behoort álles tot het domein van het goddelijke: zowel alle veranderlijke vormen, als de grond van bewustzijn waar al die vormen uit voortkomen.

shakti en shiva
Ardhaneswara - Atelier Aandacht

4. Hoe zit het met Tantra in Nederland?

De laatste tien jaar zijn we met z’n allen enorm geïnteresseerd geraakt in Tantra. Je zou kunnen zeggen dat Tantra weer helemaal bovengronds is; kijk maar eens wat je op Google vind. Verreweg de meeste aanbieders zijn éénpitters, maar er zijn grofweg ook drie grotere scholen aan te wijzen:

Wild Tantra – de werkwijze van deze school is – zoals de naam al doet vermoeden – meer gericht op de ervaring en minder op het begrip van Tantra. Oprichtster Gitama heeft o.a. sterke interesse in de magische kant van Tantra en zegt bijvoorbeeld oude Tantrische meesters te channelen. Sterk in het creëren van intense ervaringen en een levendige community. Deze school is internationaal georiënteerd en de voertaal is Engels.

The New Tantra – oprichter Alex Vartman heeft een tijdlang een enorme schare volgelingen gehad, maar heeft onlangs ons land moeten ontvluchten omdat hij wordt aangeklaagd voor seksueel misbruik. Zijn school bestaat evenwel nog steeds, en houdt zich met name bezig met de seksuele kant van Tantra en het verleggen van de grenzen daarin.

Het Centrum voor Tantra – Oprichtster Carla Verberk geeft al 30 jaar les in Nederland, en daarmee is deze school de oudste in ons land. Je kan er jarenlange begeleiding vinden op je pad. Naast de eigen ervaring is begrip ervan ook belangrijk; je zal daarom ook regelmatig teachings ontvangen. Sterk in het creëren van een veilig, draagkrachtig veld. Hoewel sommige retraites ook plaatsvinden in het buitenland, kan je alleen bij het CvT terecht als je Nederlands spreekt. Dit is ‘mijn’ school. Ik ben er sinds 2007 student en sinds 2015 ook trainer.

5. Lijken moderne en klassieke Tantra op elkaar?

Waarschijnlijk maar ten dele. De manier waarop Tantra duizenden jaren lang in de Indiase jungle werd beoefent, is vermoedelijk heel anders dan hoe wij het nu doen. Hoewel er steeds meer vertalingen beschikbaar komen van oude Tantra geschriften, werden de oefeningen traditioneel niet opgeschreven. De overdracht daarvan vond alleen plaats in het directe contact tussen leraar en leerling; nog steeds een onmisbaar onderdeel van Tantra.
Onze interesses en behoeftes zijn waarschijnlijk ook heel anders dan die van de Indiër van die tijd. Moderne westerlingen bezien de realiteit veel meer vanuit een analytische mind dan de mensen van toen, die ongetwijfeld meer in harmonie met de natuur leefden. Wat we nu ‘Tantra’ noemen, werkt – in mijn ogen tenminste – fantastisch voor de mensen van nu.

Wat werkt er mogelijk beter dan in klassieke Tantra?
Kijk, Tantrische oefeningen kennen nou eenmaal een grote intensiteit. Ik heb met eigen ogen gezien hoe mensen soms te snel gingen in het oplossen van hun vaste ego structuur – die er nou eenmaal niet voor niets is. Als je niet genoeg bodem hebt, dan kan je door de beoefening van Tantra bijvoorbeeld psychotisch worden. En dat wil je echt niet! In India zeggen ze dan: ‘pech, probeer het maar opnieuw in je volgende leven’.

Maar in onze tijd en in dit werelddeel hebben we gelukkig toegang tot een fantastische hoop kennis van de menselijke psychologie. Kennis bijvoorbeeld over veilige en onveilige hechting, kennis over de grote krachten van ons ego en ons superego, over onze narcistische verwondingen… In mijn ogen geeft precies die kennis de veiligheid die we nodig hebben om ons te openen op een manier die constructief is. Een opening die echte, duurzame verbinding tot gevolg heeft: met onszelf, met anderen en met onze prachtige planeet.
Als je een Tantra cursus ergens gaat doen, is het dus wel heel belangrijk om eerst te onderscheiden of de begeleiders wel voldoende van deze kennis en ervaring hebben zodat jij je veilig kan openen.

Shiva Linga
Shiva Linga
Shiva Linga

Zelf Tantra ervaren?

Is je interesse gewekt? Schrijf je dan hier in voor mijn gratis mini cursus Tantra.

Ben je gericht op zoek? Dan ben je samen met je geliefde van harte welkom voor een Avond vol Aandacht: een drie uur durende introductie tot Tantra onder mijn privé begeleiding. Wil je die cadeau geven? Bestel dan direct via mijn webwinkel en ik stuur je iets moois toe waar je mee aan kan komen.

Ben je er helemaal aan toe om je er van top tot teen in te storten? Ga dan voor een introductieretraite bij het Centrum voor Tantra. Ik kan me niet voorstellen dat je daar spijt van zult krijgen.

Ik wens je alle goeds op dit rijke, spirituele pad (dat dus geen knuffelworkshop, conscious sex cursus of massage is!:-)